Woest en Ledig

Een onvergetelijke dag in Deventer

Een week geleden, op zaterdag 4 juli, toen we in Deventer waren voor festival Deventer op Stelten, dook een 19-jarige jongen van de spoorbrug over de IJssel. Omdat het warm was, en veel gezwommen werd in de rivier. Om lef te tonen, voor de spanning die een 19-jarige nodig heeft.

 

Na zijn sprong kwam hij niet meer boven.

 

We merkten het pas toen aan overkant van de IJssel een brandweerauto met loeiende sirene voorbij reed. En even later nog een. Kort daarna reed er een brandweerauto het kampeerterrein op aan onze kant van de IJssel.

 

Sommige mensen liepen daarna richting spoorburg, om te kijken wat er gebeurd was. Maar de meesten gingen gewoon door met de dingen die ze deden. Praten, zwemmen, drinken, lachen, barbecuen. Ook toen er een helikopter in de lucht boven de brug verscheen en een politieboot op en neer begon te varen.

 

De jongen werd niet gevonden.

 

We zijn nu een week verder. Het weer is omgeslagen. Niemand waagt zich nog in de rivier. Wij zitten alweer thuis. De afgelopen dagen heeft de politie herhaaldelijk naar hem gezocht, lees ik in De Stentor. Onder meer met inzet van waterscooters, duikers, speurhonden en een sonarboot. Tevergeefs.

Concert Jan Sterenberg en Welmoed Tilstra in Emmen

Ook in Emmen is het orgelseizoen weer aangebroken. Zaterdagmiddag 11 juli geven organist Jan Sterenberg en fluitiste Welmoed Tilstra een inloopconcert in de Grote Kerk in Emmen.  Op het programma staan werken voor orgel, fluit en combinaties van die twee op muziek van J.S. Bach, Händel, Mozart, Mendelssohn, P. Post, Debussy en J. Nieland. Aanvang 15.00 uur. Entree vrije gift.

Kameropera ‘Café Amante’ in Roderwolde en Assen

Theater De Lege Ruimte en Het Kamermuziekparadijs voeren 18 en 19 juli in respectievelijk Roderwolde en Assen de kameropera Café Amante op (foto: Sake Elzinga), een komisch muziekstuk gebaseerd op La Serva Padrona van Pergolesi.

 

Jan Misdom schreef de muziek van Pergolesi om voor een klein (hout)blazersensemble en Jos Visscher schreef een libretto in het Nederlands over een onwillige serveerster een nogal nukkige klant. Solisten zijn Gonda Jonker (alt-mezzo) en Noud Jaspers (bariton).

 

Café Amante is de derde kameropera van De Lege Ruimte en Het Kamermuziekparadijs; vorig jaar stond Bolders op het programma. Zaterdag 18 juli vindt de opvoering plaats in café Het Rode Hert in Roderwolde om 15.00 uur. Zondag 19 juli in restaurant De Gulle Gans in Assen om 15.00 uur. Entree bedraagt € 7,50. Reserveren per mail: delegeruimte@gmail.com.

Kijken en lezen, lezen en kijken - 4 prentenboeken

Als er één conclusie kan worden getrokken uit de recente toekenning van Griffels voor jeugdboeken dan is het dat het prentenboek er zeer goed voorstaat. En hoewel de makers zich voornamelijk op peuters en beginnende lezers richten, wil dat allerminst zeggen dat ze allemaal op dezelfde manier hun pijlen afschieten. In de regel is de toon die wordt aangeslagen lieflijk, beschermend en onschuldig. Het verschil wordt gemaakt door de vorm, zowel in tekst als beeld.

 

Dat geldt ook zeker voor de nieuwste oogst. Klop klop klop van Ard Agteresch en Tineke Meirink uit Garmerwolde blijft nog aan de veilige kant. Het verhaal van Agteresch, over een verveelde big die zijn buren wil verrassen, roept Kikker van Max Velthuijs in herinnering, ook iemand vriendschap en samenzijn hoog in het vaandel heeft. De ongecompliceerde tekeningen van Meirink sluiten goed bij de eenvoudige vertelling aan.

 

Noëlle Smit en Riet Wille gaan ingenieuzer te werk. Smit kennen we onder meer van haar illustraties voor de boeken van Harm de Jonge. In Klop klop klaar… ben je daar zet ze een flink stap vooruit. Dieren vormen nog steeds haar grote specialiteit, maar dit keer heeft Smit extra werk gemaakt van de interieurs; er zit nu meer diepte en fijnzinnigheid in haar werk. Wille levert het verhaal over twee zusjes die verstoppertje  spelen en waarin veel baker- en kinderrijmpjes zijn verwerkt.

 

Is bij Riele de poëzie bedoeld voor kinderen, Reine De Pelseneer mikt met Liever lief tevens op de ouders. Samen met Leen De Pelsenaar maakte ze een prentenboek in de geest van de bestseller Jij bent de liefste van Hans & Monique Hagen en Marit Tornqvist. De vrije verzen van Reine zijn direct en zintuiglijk, de lichtvoetige illustraties van Leen – veelal collages waarin met typografie wordt gespeeld – nadrukkelijk decoratief.

 

Ook Sandra op de Beek heeft voor een dichtvorm gekozen. Haar De deftige dame is bedoeld om kinderen in groep 4 middels eindrijm de beginselen van het lezen bij te brengen en vertelt hoe in een dierentuin een aapje een dameshoed weet te bemachtigen. Ronduit bijzonder zijn de illustraties van het in Groningen woonachtige tekentalent Chuck Groenink: dromerig en quasi-naïef, maar vooral mysterieus en zeer spannend.

 

Hoe we het ook wenden of keren, de opmars van de beeldcultuur is niet tegen te houden.

 

Boek: Liever lief. Auteurs: Reine De Pelseneer (tekst) & Leen de Pelseneer (ill.). Uitgever: De Eenhoorn. Prijs: €16,95.

Boek: Klop klop klaar… ben je daar? Auteurs: Riet Wille (tekst) & Noëlle Smit (ill.) Uitgever: Lannoo. Prijs: €14,95.

Boek: De deftige dame. Auteurs: Sandra op de Beek (tekst) en Chuck Groenink (ill.) Uitgever: Pica.  Prijs: €7,95.

Boek: Klop Klop Klop. Auteurs: Ard Agteresch (tekst) & Tineke Meirink (ill.). Uitgever: Clavis. Prijs: €14,95.

’Le petit prince’ nu ook in het Drèents

Streektaalfunctionaris Abel Darwinkel heeft Le petit prince van de Franse schrijver Antoine de Saint-Exupéry overgezet in het Noord-Drents: De kleine prins. De 96 bladzijden tellende vertaling is verschenen bij Tintenfass Verlag uit Neckarsteinach, een Duitse uitgever gespecialiseerd in klassiekers in minderheidstalen.

 

Darwinkel liep bij zijn vertaalwerk onder meer tegen het ontbreken van een Frans- Drents woordenboek aan. “Franse woorden die ik niet kende moest ik dus opzoeken in een woordenboek Frans-Nederlands en vervolgens moest ik het Nederlandse woord overzetten in het Drents”, vertelt hij in Dagblad van het Noorden.

 

Af en toe pakte Darwinkel de Friese vertaling, De lytse prins, erbij. “Een ander specifiek probleem was dat ik het af en toe plechtige Frans van sommige personages moest overzetten in gewoon alledaags Drents. Desondanks ben ik er volgens mij in geslaagd de boodschap van De kleine prins te behouden."

‘Lijnen | Linien’ in Oldenburg én Groningen

In de Literatur- und Lese Garten am Abram in Oldenburg wordt zaterdag de uitgave Lijnen | Linien gepresenteerd, een tweetalige dichtbundel waarbij vier Groninger en vier Oldenburgse dichters elkaars werk hebben vertaald onder leiding van vertaler Ard Posthuma. De presentatie vloeit voort uit de stedenband tussen Groningen en Oldenburg.

 

Een dag later, op 12 juli, wordt Lijnen | Linien in Groningen ten doop gehouden, op het plein voor De Kale Jonker. Om 13.00 uur, 14.00 uur en 15.00 uur lezen Jurre van den Berg, Ellen Deckwitz, Julia Gerdes, Stephan Gräfe, Arjen Nolles, Antje Olthoff, Kasper Peters en Judith Trapp werk voor. Toegang gratis. De organisatie is in handen van Buro05 uit Groningen.

Cor Hoppenbrouwers en de omgekeerde 'Buddenbrooks'

Bij het afscheid geeft Cor Hoppenbrouwers (foto: Jan Zeeman) een exemplaar van zijn boek Het regiolect uit 1990 cadeau, waarin hij het verbleken van dialect tot algemeen Nederlands beschrijft. En in de deurpost zegt hij, terugblikkend op het interview over zijn  roman Door Drentse Venen en het zojuist verschenen vervolg Naar het nieuwe licht: “Ik voelde me even weer helemaal docent.”

 

Hoppenbrouwers (Valkenswaard, 1936) heeft wat uit te leggen. Over waarom een in Noord-Brabant geboren en in Haren woonachtige, voormalig aan de universiteit in Groningen verbonden taalkundige heeft besloten een trilogie te schrijven over een vervenersfamilie bijvoorbeeld. En of die Drentse geschiedenis ook wat kan vertellen over de huidige economische neergang en de culturele veranderingen van dit moment.

 

Dat van die trilogie was geen vooropgezet doel. “Eigenlijk wilde ik een of twee boeken schrijven. Heel dikke banden. Maar dat leek de uitgever geen goed idee. Daarna is er in de tekst geschoven en geschrapt. Zo zat het einde van deel 2 eerst in het begin van deel 1. En van een lang stuk over het ontstaan van de Semslinie, de grens tussen Groningen en Drenthe, is maar één bladzijde overgebleven.”

 

Vermorzel je pronkjuwelen - bij Hoppenbrouwers zijn dat er nogal wat. In Door Drentse venen en Naar het nieuwe licht beschrijft hij niet alleen de lotgevallen van een Veenkoloniaal gezin, maar ook de opkomst en ondergang van de turfindustrie, de ontwikkeling van het platteland, verschuivingen in de streektaal, sociale en politieke veranderingen, de groeiende welvaart. “Eigenlijk is het een bildungsroman waarin de vooruitgang wordt beschreven”, vat hij samen.

 

Het idee Zuidoost-Drenthe als decor te gebruiken, stamt uit Hoppenbrouwers’ tijd als dialectspecialist aan de universiteit. “Destijds heb ik met studenten de streektaal in Emmer-Compascuum nader onderzocht. Een interessant gebied omdat eind negentiende eeuw in die omgeving Groningers, zand-Drenten, Drenten uit de omgeving van Hoogeveen, Friezen, maar ook Duitsers en mensen uit Overijssel zijn neergestreken.”

 

Staan in Door Drentse Venen nog veel dialogen in de streektaal, in Naar het nieuwe licht is dat  beduidend minder. “Jochem Trip, de hoofdpersoon, moet van zijn schoonmoeder – een zand-Drent – minder knauwen. Daarna raakt hij bevriend met een onderwijzer uit Friesland – dus praten ze Nederlands. Zo gaan veranderingen. De mobiliteit neemt toe, mensen leren mensen uit andere streken kennen en de taal van de familie raakt op de achtergrond.”

 

Soepeltjes verweeft Hoppenbrouwers grote en kleine gebeurtenissen in zijn vertelling: de entree van de fiets, de Eerste Wereldoorlog, de Spaanse Griep, de introductie van de radio. Halverwege het tweede deel zet het verval van ‘Drents Californië’ in. De overeenkomsten met de huidige crisis zijn frappant. “Inmiddels weet ik dat het niets nieuws is; de econoom Keynes heeft dit soort ontwikkelingen al in de jaren dertig beschreven. Het is ook niet vergelijkbaar. Emmen en Klazienaveen staan er heel anders voor dan begin vorige eeuw.”

 

De familie Trip trekt in de nieuwe roman noodgedwongen weg, om te werken in de Philipsfabrieken in Eindhoven. Op het perron worden ze door de lokale bevolking bespuwd en uitgescholden voor turftrappers en jeneverdrinkers. Daarna worden ze ondergebracht in een ‘Drents dorp’. Hoppenbrouwers laat een brief van de fabrieksdirectie zien waarin de Drentse Philips-arbeiders worden omschreven als ‘de Hunnen’. “Het is de integratieproblematiek van die tijd.”

 

Deel drie zal zich vrijwel volledig in Noord-Brabant afspelen, Hoppenbrouwers heeft het manuscript bijna klaar. Mogelijk volgt daarna nog een vierde deel, want aan vertelstof en inspiratie geen gebrek. “Aanvankelijk wilde ik een historische roman schrijven volgens de Franse traditie. Daarna werd het een omgekeerde Buddenbrooks van Thomas Mann, over een arbeidersfamilie die het steeds beter krijgt. Inmiddels is het een streekroman, een familieroman, een historische roman in één. Nu wil ik alles vertellen.”

 

Boeken

 

De romans Door Drentse venen (€16,95, 240 blz.) en Naar het nieuwe licht (€17,95, 288 blz.) van Cor Hoppenbrouwers worden uitgegeven door Noordboek. De auteur wordt 16/8 tussen 11.00 en 12.00 uur geinterviewd door Lukas Koops in het Radio Drenthe-programma 'Op verhaal komen met...'

Tuig, Gajes en Tjitse Hofman op de knietjes

Officieel telt Overijssel dit jaar vier grote zomerfestivals. Festival Zwart beet het spits af, Kunsten op Straat is nog gaande, Grenswerk in Enschede moet nog komen en afgelopen weekend was het de beurt aan Deventer op Stelten. Dit laatste evenement werd alweer voor de dertiende keer gehouden en is met honderdduizend bezoekers ook meteen grootste festival van Overijssel.

 

In de binnenstad van Deventer was het zeker druk. Met name op de Brink en het Grote Kerkhof kon je vrijdag en zaterdag over de hoofden lopen, zoals dat heet, terwijl ook zondag behoorlijk veel volk op de been was. En wat zagen zij? Een bonte stoet steltlopers afgewisseld met acts en voorstellingen van internationale gezelschappen gespecialiseerd in beeldend theater. Alles vrijwel zwijgend gespeeld en gratis toegankelijk.

 

Spectaculair oogde Compagnie Jo Bithume uit Frankrijk met het stuk Victor Frankenstein rond het bekende thema ‘monster wil meisje’. Groots opgezet, met livemuziek, op een in drie stukken gehakt schip waarbij het zeil van de grote mast werd gebruik voor filmprojectie. Het geheel deed sterk denken aan de tijd van de stomme film, toen Frankrijk en Duitsland de dienst uitmaakten in deze nog nieuwe kunstvorm.

 

Veel succes had ook Oplas Teatro uit Italië (foto) met Ombre, een balletvoorstelling met dansers op stelten. Echt vernieuwend zag de choreografie er niet uit, maar het publiek vond het prachtig. Bij Het Fundament van Frans Custers liepen de toeschouwers daarentegen weg, misschien wel omdat Custers de grenzen opzocht met een introverte, abstracte solovoorstelling geïnspireerd op Le Sacre du Printemps van Stravinski & Nijinsky.

 

Nieuw was dat Deventer op Stelten dit keer ook aan de andere kant van IJssel programmeerde. In het Worpplantsoen was theatergroep Tuig neergestreken voor de voorstellingen Salto Vitale en Schraapzucht. Bij Tuig geen stelten maar met veel geduld uitgevoerd trek-, sjor- en hijswerk rond reusachtige installaties van hout en ijzer. Salto Vitale had een prachtige finale met een man die uit een mast naar beneden kwam zeilen.

 

(Zaterdag aan het eind middag ineens loeiende sirenes aan de overzijde van de IJssel. Terwijl een ploeg vrijwilligers onder toeziend oog van een cameraploeg de rivierbedding van vuilnis ontdeed, dook een 19-jarige jongen van de spoorbrug om niet meer boven te komen. Het zoeken door duikers van de brandweer had zondag nog geen resultaat opgeleverd.)

 

Schraapzucht bleek een trage vertelling met fraaie muziek over een man die in het landschap een machine ontdekt die hem welvaart oplevert. De man overwint zijn verbazing en verwondering en geniet met volle teugen van ‘zijn’ fautieul, zijn wasbak, zijn raam en zijn open haard. Tot de machine ermee ophoudt. De man ontsteekt in boosheid: hij wil dát behouden waar hij nooit inspanning voor heeft hoeven doen.

 

Ook nog even het thuisgezelschap Gajes bekeken in de Bergkerk met een act waarin de mens weer eens zijn plek werd gewezen door de goden. Want die hebben grotere paarden, lopen op stelten en kunnen dus wel bij de appels. En tot slot gezien hoe Joop Mulder van Oerol zich liet imponeren door een bebrild mannetje in een wit pak (foto). Het mannetje bleek niemand minder dan Tjitse Hofman die met een sampler een waterfontein in beweging wist te krijgen.

 

Gewoon, op zijn knietjes. Zo kan het blijkbaar ook.

‘Verzamel de werken’ in Kunsthuis de Secretarie

Kunsthuis de Secretarie in Meppel toont vanaf 5 juli onder de noemer Verzamel de werken een overzicht van wat er op dit moment gaande is in de beeldende kunst in Meppel en omgeving. Daartoe is een keuze gemaakt uit het werk van tien kunstenaars: Yvette van der Aa, Wim Biewenga, Hans Emmelkamp, Francis Kilian, Cobi Mooiweer (foto), Jan van Os, Sari Piek, Ruud Pols, Robert Terenstra en Peter van der Veen.

 

Verzamel de werken ligt in het verlengde van de vorige zomerexpositie in Meppel, toen in de Secretarie werk werd getoond van Meppeler schilders uit de periode 1920 en 1960. “Verschil is dat de hedendaagse kunstenaars al wél de erkenning krijgen voor hun werk”, aldus de tentoonstellingscommissie die ervan overtuigd is dat ‘de A-lijst van kunstenaars uit Meppel en omgeving is bijeengebracht’.

 

De tentoonstelling wordt zondag 5 juli geopend door kunstverzamelaar Evert Schoorl en zangeres Greetje Bijma. Verzamel de Werken is te zien tot en met 30 augustus. Open: di t/m zo 13.00 - 17.00 uur, do 10.00 - 17.00 uur, vr 19.00 - 21.00 uur aan de Hoofdstraat 22 in Meppel. Toegang gratis. Zie ook www.kunsthuissecretarie.nl

Stellingwerver tekst uit de Middeleeuwen ontdekt

In het Gelders Archief in Arnhem is de tekst ontdekt van het Middeleeuwse landrecht van Stellingwerf. Volgens de universiteit Groningen is het uitzonderlijk dat in onze tijd nog Middeleeuwse rechtsregels van een gebied worden teruggevonden. Tot dusver was niets bekend over eigen Middeleeuws recht in de Stellingwerven. De tekst wordt vrijdag gepresenteerd.

 

De gevonden tekst is een Nederlandse vertaling uit de late vijftiende eeuw en bestaat uit tien rechtsregels die zijn vastgelegd in opdracht van de ‘stellingen’, de bestuurders van de landsgemeente Stellingwerf. De regels bevatten bepalingen op het gebied van erfrecht en strafrecht waaronder een boete op het maken van inbreuk op de Friese vrijheid.

 

Het gebied waarop de tekst betrekking heeft, viel tot 1328 onder het gezag van de bisschop van Utrecht. Na een opstand vormde het bijna twee eeuwen lang een vrije, zichzelf besturende landsgemeente. In 1500 werd Stellingwerf onder hertog Albrecht van Saksen bij Friesland ingelijfd waar het tegenwoordig nog altijd deel van uit maakt.